Vrije wil bestaat niet

20-02-2010 @ 20:40 posted by G.C. Peppenster

Over wie er echt de baas is in het brein

Auteur:Victor Lamme
Hoogleraar cognitieve Neuro wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam
 

Intro
Victor Lamme start zijn boek met een detective achtige situatie over een man die zonder het bewust te weten een moord pleegt. Hoofdstuk na hoofdstuk voert Victor Lamme een aantal scenario’s op waarbij mensen ogenschijnlijk normaal of met (kleine) afwijkingen functioneren. Bij nader inzien blijkt er toch iets anders te zijn dan ‘normaal’. Juist deze uitzonderingen maken nieuwsgierige wetenschappers alert en komen met gebruik van de huidige techniek tot nieuwe inzichten over het functioneren van ons brein. Laten we er maar aan geloven om onszelf ook te zien als een deels onbewust reflexief acterend mens. Het bewuste rationeel beslissende deel is er zeker wel maar het effect daarvan is kleiner dan we nog accepteren. Victor Lamme laat zien dat in tegenstelling tot wat we vaak veronderstellen de invloed van ratio en psyche op ons gedrag ook wordt overschat.

De vrije wil
De vrije wil ervaren we omdat iedereen een specifiek eigen ervaring en genetische aanleg aanspreekt bij het denken cq zoeken in het geheugen. Maar de werking van onze hersenen (zeg maar de routing, zoeksysteem en aansturing die ingezet worden) is algemener dan we denken. We nemen na plussen en minnen of intuïtief een beslissing. Het zijn de stimulus-responskoppelingen die worden geactiveerd en die aanzetten tot handelen. Deze koppelingen zijn bij ieder anders aangelegd en vormen sporen in onze hersens. Het zijn de weerslagen van nurture-ervaringen (opvoeding, sociale codes etc) en nature-aanleg (genetische). Onze vrije wil ervaren we vooral bij het oplossen van dilemma’s, bv ‘spring ik in het water om een kind te redden of een ander dilemma, koop ik dat goedkope aandeel op de beurs of spaar ik bij de bank’? De beslissing wordt echter geactiveerd door de reflexmatige stimulus-responskoppelingen die het sterkst zijn vastgelegd in ons brein. Het is ons (archeologische) geheugen. Dit denken over keuzes en dilemma’s geeft ons het idee van een vrije wil.

Reflexen
Het zijn deze reflexieve handelingen die in gang worden gezet nog voor we merken dat we die handeling willen uitvoeren. Onze sensorische zintuigen zijn de leveranciers van alle input en dan vooral de visuele. Uit onderzoeken blijkt dat visuele informatie onbewust wordt ‘gezien’ en opgeslagen in het onbewuste. Een klein deel ervan dringt tot ons bewustzijn door. Ons bewuste acteren vindt na een selectie plaats op het platform dat we bewustzijn noemen hier ervaren we de vrije wil.
De stimulus-responskoppelingen zijn laag na laag diep verankerd in automatische reflexen en zetten sensorische input om in motorische output. Actie dus. Hoe meer informatie we ervaren en opslaan, hoe meer er te ‘denken’ en te kiezen valt door ons onbewuste. Denken, dat door Ap Dijksterhuis zoeken in het geheugen wordt genoemd. Victor Lamme noemt het resultaat van ons zoeken cq denken ‘de kwebbeldoos’. De kwebbeldoos produceert in taal onze verklaringen die we achteraf formuleren voor de dingen die we doen.

Keus en coaching
Wat is hiervan nu belangrijk voor de Coaching? Voor mij is het in elk geval interessant om te weten dat vooral onze ‘kwebbeldoos’, dat deel van onze hersenen, die onze ervaringen in taal omzet niet helemaal te vertrouwen is. We vertellen mooie achteraf verhaaltjes aan onszelf. Interessant is het om na te denken over meer gedrag mogelijkheden. Het lijkt met de kennis van nu in elk geval slim om onze hersenen te ‘voeren’ met nieuwe informatie. Hiermee krijgt het onbewuste meer te kiezen. Dit houdt ook in dat het oefenen (inslijten) van nieuw gedrag (informatie) van belang is om oud gedrag te ‘overschrijven’. De nieuw ontstane sporen kunnen door ons (stimulus-responskoppelingen) ingezet worden. Gevaar kan zijn dat we met de ‘verkeerde’ informatie aan het brainwashen gaan! Dus bij het coachen van mensen blijft kwaliteit van groot belang.

Ik vond het fascinerend om te lezen. In het geschetste beeld komt wat zich diep in ons brein afspeelt zeer tot leven. Natuurlijk is het mijn interpretatie van een boek dat ruim 300 pagina’s beslaat.
Met dank aan de schrijver Victor Lamme.

Gerda Catharina Peppenster
www.chatcoach.nl
 

 

[1] De inzichten tot nu toe over een vrije wil kunnen ook in een andere context van belang zijn volgens Victor Lamme. Hij maakt aan het eind van het boek duidelijk dat de huidige kennis over bewust en niet bewust handelen ons te denken kan geven hoe die relatie zich verhoudt tot ons rechtssysteem dat uitgaat van een rationeel bewustzijn dat handelt uit vrije wil.